مصطفى النوراني الاردبيلي

289

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

آسيا ارتفاع گياه تا 5 / 1 متر مىرسد ، داراى ساقه زمينى متورم است كه از آن چندين ساقه هوايى بيرون مىآيد ، برگهاى آن سبز روشن ، شبيه برگ موز به درازاى 5 / 1 متر كه در قسمت پايين ساقه بدون دمبرگ و در قسمت بالا برگهاى كامل ديده مىشود و ساقه گلدار آن از بين برگها خارج مىشود ، گلهاى آن مجتمع و سنبله به رنگ زرد و تخم آن خيلى ريز و سياه رنگ است و اغلب تخمها بدون نطفه و عقيم هستند ، تكثير آن از طريق كاشت قطعاتى از ساقه زير زمينى سال رويش قبل يا ساقه هوايى ريشه‌دار آن مىباشد . زردچوب بيخ نباتى مىباشد زرد رنگ تازه آن بدمزه و بدبو و بعد از سه تا چهار ماه نيكو مىگردد ، گويند : در ميان آن بندرت بعضى دانه‌هاى آن سمى مىشود كه آن سخت‌تر و مائل به تيرگى مىباشد . زردچوبه را به چندين نام نوشته‌اند : زعفران هندى ، ريشه زعفران و عروق الصفر ، عروق الصباغين هم مىگويند كه مشهورترين آن زردچوبه است . زادگاه اوليه او هند است و در چين و بعضى از كشورهاى ديگر هم مىرويد . مزاج : مزاج آن گرم و خشك در سوم است . زردچوبه باز كننده سدد جگر و نافع استسقا و ماليدن آن با سركه براى جرب مفيد مىباشد ، زخم را خشك و ورم را بر طرف گرداند . عصاره آن اگر بر آتش پخته تا نصف بماند و بدان سرمه نمايند ديد چشم را قوى گرداند و خارش و سفيدى چشم را منفعت بخشد جويدن آن دندانها را تيز و رفع درد آن كند مخصوصا اگر زردچوبه را اندكى گرم كنند ماليدن آب گل آن بهق و كلف را از بين ببرد زردچوبه براى قلب بسيار ضرر دارد و مصلح آن آب ليمو و ترنج است ، خوراك آن از يك تا دو درم است و بدلش فوه‌الصبغ و نيم وزن آن در امراض چشم ماميران و امراض ديگر نيم وزن آن عاقرقرحا است . « 1 »

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 90 ؛ تحفه حكيم ، ص 181 ؛ قرابادين كبير ، ص 288 ؛ قانون در طب ، ج 2 ، ص 265 .